The Noble Qur'an Encyclopedia

Eey ma yo Annabiijo! Hulu Alla, wota a ɗofto he'eferɓe ɓen e naafiqiiɓe ɓen. Pellet, Alla laatike gannduɗo, Ñeeñuɗo.

Jokku ko wahayinaa kon e maaɗa, immorde ka Joomi maa. Pellet, Alla laatike kumpitiiɗo ko nholloton kon.

Fawo e Alla. Alla yonii paweteeɗo e mum.

Alla waɗanani neɗɗaŋke ɓerɗe ɗiɗi e ndeer fulkuru makko. O waɗaali kadi resondiraaɓe mon ɓen ɓe nanndinirton, neeniraaɓe mon. O waɗaani kadi nodditirayɓe on (baaba ɓen), ɓiɗɓe mooɗon. Ɗuum mooɗon, ko kongol mon [yaltungol e] kunndule mon. Alla non, no daala goonga, ko Kaŋko woni fewnoowo e pocciingol ngol.

Noddiree ɓe baabiraaɓe maɓɓe ɓen: ko ɗuum ɓuri nuunɗude ka Alla. Si tawii non on nganndaa baabiraaɓe maɓɓe ɓeen, haray ko musiɗɓe mon ka diina e heftodiiɓe mon. Bakkaat fawaaki on e ko mboopoton (faayon) e mum, kono (on bakkondinay e) ko faandoriɗon ɓerɗe mon ɗen. Alla laatike kaforoowo, jurmotooɗo otooɗo.

Ko Annabiijo on ɓuri hanndude e gooŋɗinɓe ɓen diini ko'e maɓɓe; suddiiɓe makko ɓen, ko neeniraaɓe maɓɓe. Joomiraaɓe enɗamaaji ɓen, ko yoga maɓɓe ɓuri hanndude yoga [e ndonndi ndin] ka deftere Alla, diini gooɗinɓe ɓen e ferɓe ɓen, si wonaa hara on waɗan weldiiɓe mon [ɓe ronataa] ɓen moƴƴere. Ɗum wonii ko winndaa ka deftere.

Jaŋto tuma nde Min ƴettidunoo e Annabaaɓe ɓen ahadi maɓɓe, e ma'a an kadi, e Nuuhu, e Ibraahiima, e Muusaa e Iisaa ɓiɗɗo Maryama on: Min ƴettidi e maɓɓe ahadi tiiɗndi,

fii no [Alla] laɓndora gooŋguɓe ɓen e goonga maɓɓe kan. O hebilanii yedduɓe ɓen, lepte mu'usuuɗe.

Eey mon yo gooŋɗimɓe ! Ngannditee neema Alla on e dow mooɗon, tuma nde koneeli arunoo on, Min ngurti e maɓɓe henndu e konuuli, ngu on nji'aani. Alla siforii deentuɗo ko ngolloton.

Tuma nde ɓe ngardirannoo on, ka seŋgo dow mon e ka ley [saare] mon, e tuma nde gite ooñinoo, ɓerɗe ɗen lewwtiri ka lookoƴe, hoɗon cikka Alla (on tuma) sikke luutondirɗe.

Ko ɗon gooŋɗinɓe ɓen njariba, ɓe dilliniraa dillere saɗtunde.

Jaŋto kadi, tuma nde naafiqiiɓe ɓen, e ɓen ɓe ñawu woni e ɓerɗe mum mbi'aynoo: "Alla e Nulaaɗo Makko on fodaali men, si wonaa hodo".

E tuma nde fedde goo e maɓɓe wi'inoo: "Ko eey mon yo yimɓe Yathrib ! Ñiiɓirde alanaa on (ɗoo), yiltitee [ka mon]". Fedde goo e maɓɓe no waynitoo Annabiijo on, hiɓe mbi'a : "Cuuɗi amen ɗin ko na huncii", hara non wonaa ɗi hunciiɗi: ɓe faa:ndaaki, si wonaa dogugol.

Hay si tawno (añɓe) ɓen naatiranno ɓe ɓannge mayre, refti ɓe lanndaa fitina (jeddugol), pellet, ɓe ngonatno e mun, ɓe leelnataano e ɗuum, si wonaa seeɗa,

hara le gooŋɗii ɓe ahodiino e Alla ko adii, won'de ɓe ndutotaako ɓabbe. Ahadi Alla ndin non, ndi laatike lannditorteendi.

Maaku: "Dokgol nafataa on, si on ngogi maayde maa hare; haray ɗuim, on ndakmitetaake, si wanaa seeɗa".

Maaku: "Ko hommbo woni daɗndoowo on e Alla, si o fa'andanike on bone, maa si o fa'andanike on yurmeende?" Ɓe keɓantaa ko'e maɓɓe ga Alla, giɗo wonaa ballo.

Gooŋɗii Alla no anndi falaotooɓe ɓen e mon, e ɓeen wi'anooɓe musiɗɓe maɓɓe ɓen :"ngaree e amen", hara non ɓe arataa e hare nden, si wonaa seeɗa.

ko wuddan ɓe on. Si kulol ngol arii, a yi'at hiɓe ndaare, hara gite maɓɓe no yiilora wa mo maayde suddaa e mum. Si kulo ngol non yehii, ɓe laggora ɗemɗe muusuɗe, wuddangol moƴƴere nden. Ɓeen ɗon, ɓe ngooŋɗinaani, Alla bonnii golle maɓɓe ɗen. Ɗum wonii ko newanii Alla.

Hiɓe vikka koneeli ɗin njahataa. Hay si koneeli ɗin ngartii, ɓee [naafiqiiɓe] yelotono sinno hara nun heɓe ka ladde hakkunde yimɓe ladde ɓen, hara heɓe laɓndo fii mon. Hay si ɓe tawtodano e mon, ɓe haɓataano si wonaa seeɗa nii.

Gooŋɗii laatanike on e nulaaɗo Alla on, ñemtinal moƴƴal, wonan'de on joortiiɗo Alla, e Ñalaande sakkitiinde nden, o jaŋtii Alla ko ɗuuɗi.

Nde gooŋɗinɓe ɓen nji'unoo koneeli ɗin, ɓe mbi'i: "Ko ɗuum woni ko Alla e Nulaaɗo makko on fodi men; haray Alla e Nulaaɗo makko on goongii". Ɗuum ɓeydaani ɓe, si wonaa gooŋɗinal e jebbilaare.

Hino e gooŋɗinɓe ɓen, worɓe hunnuɓe ko ɓe ahodi e Alla kon : hino e maɓɓe timminɗo takke mun ɗen (haa o sahodinaa), hino e maɓɓe kadi kaɓɓitiiɗo; ɓe waɗtitaali (ahadi ndin) mbattiigu.

Fii yo Alla yoɓir hunnuɓe ɓen sabu gooŋɗue maɓɓe, O lepta naafiqiiɓe ɓen, si mo yiɗi, maa o jaɓana ɓe tuubuubuyee. Tawde pellet, Alla laatike kaforoowo, jurmotooɗo .

Alla ruttidii yedduɓe ɓen e tikkere maɓɓe nden, ɓe keɓaani moƴƴere. Alla yonii gooŋɗinɓe ɓen e hare. Alla siforii Cemmbe e Poolal.

O jipiini ɓen wallindirnooɓe jeyaaɓe e yimɓe defte ɓen, ka tataaji maɓɓe ɗin, O weddii ɗenƴere e ɓerɗe maɓɓe; fedde goo (e maɓɓe) hoɗon mbara, hoɗon daha kadi fede goo.

O ronini on leydi maɓɓe, e galleeji maɓɓe, e jawɗe maɓɓe, e leydi ndi on tippaano e mum. Alla siforiikhattanɗo kala hu'unde.

Eey ma yo Annabiijo ! Maakan suddiiɓe maa ɓen: "Si wonii ko nguurndam aduna paalaɗon e cuɗaari majjam, haray ngaree mi dakmita on, mi seera on [on tuma] ceergal moƴƴal.

Si tawii non ko Alla paalaɗon, e Nulaaɗo makko on, e galle La'akara ɗen, haray pellet, Alla maranii moƴƴimɓe ɓen e mooɗon, njoɓdi mawndi".

Eey mon yo suddiiɓe Annabiijo on ! Kala gadduɗo e mooɗon bone ɓannguɗo, lepte ɗen cowirante mo cowalle ɗiɗi! Ɗuum wonii ko newanii Alla.

Kala e mooɗon ɗoftiiɗo Alla e Nulaaɗo makko on, o golli ko moƴƴi, Min njoɓiray mo njoɓdi makko ndin laaɓi ɗiɗi, Miɗen marani mo kadi, arsike tedduɗo.

Eey mon suddiiɓe Annabiijo! On mba'aa wano gooto e suddiiɓe ɓeen. Si on ngooŋɗii, haray wota on yergin konngol, sakko on mo ñawu [tuuyo] woni e ɓernde mun tamƴinoo. Wowlon konngol moƴƴol.

Ñiiɓee ka cuuɗi mon; wota on 'eññinir cuɗaari mon, wano wirtaare majjere adinooɓe. Ñiiɓnee Juulde nden, totton askal on, ɗoftoɗon Alla e Nulaaɗo makko on. Nganndee ko Alla faandii, ko ittanta on e tuuɗe, onon yimɓe suudu [Annabiijo], O laɓɓinira on laɓɓingol.

Njaŋtee ko wonaa e janngeede ka cuuɗi mon, immorde e aayeeje Alla, e Sunna. Pellet, Alla laatike Newiiɗo, kumpitiiɗo.

Pellet, juulɓe worɓe ɓen e juulɓe rewɓe ɓen, e gomɗimɓe worɓe ɓen e gooŋɗinɓe rewɓe ɓen, e ɗoftiiɓe worɓe ɓen e ɗoftiiɓe rewɓe ɓen, e gooŋɗuɓe worɓe ɓen e gooŋɗɓe rewɓe ɓen, e muññiiɓe worɓe ɓen e muññiiɓe rewɓe ɓen, e yankiniiɓe worɓe ɓen e yankiniiɓe rewɓe ɓen, e sakkotooɓe worɓe ɓen e sakkotooɓe rewɓe ɓen, e hoorooɓe worɓe ɓen e hoorooɓe rewɓe ɓen, e worɓe reenooɓe farjuuji mum e rewɓe reenooɓe farjuuji mum, e worɓe jaŋtotooɓe Alla ko ɗuuɗi ɓen e rewɓe jaŋtotooɓe ɓen: Alla maranii ɓen, haforanal e njoɓdi mawndi.

Alanaa gooŋɗiɗo gorko, wanaa gooŋɗinɗo debbo, si Alla e Nulaaɗo makko on ñaawii fiyaaku, nde suɓagol e fiyaaku maɓɓe on. Kala non kedduɗo Alla e Nulaaɗo makko on, haray o majjii majjere ɓanngunde.

Jaŋto tuma maakanayno-ɗaa on mo Alla neemini e mun, moƴƴu-ɗaa e makko: "Jogitano suddiiɗo maa on, hoore-maa, kulaa Alla", haɗa suuɗa e fonndo maa, ko Alla feññinta. Haɗa hula yimɓe ɓen, kono ko Alla fotu-ɗaa hulude. Tuma Zaydu huntunoo e (suddiiɗo) on haaju, Min ndesin-maa mo, fii wata ɓittere wonu e gooŋɗinɓe ɓen, e (resugol) suddiiɓe nodditiraaɓe maɓɓe ɓen, si ɓen huntii e maɓɓe haaju. Yamiroore Alla nden laatike golleteende.

Feloore alanaa annabiijo o, e ko Alla daginani mo, ɗum ko ñaawoore Alla e ɓeen feƴƴuɓe ado makko. Ñaawoore Alla nde wonii eɓɓaande hoddiraande.

Ɓeen yottiinooɓe nule Alla ɗen, ɓe no kula mo, ɓe kula goɗɗo goo si wanaa Alla. Alla yonii kasboowo.

Muhammadu wonaani baaba hay goot e worɓe mon, ko [o] woni, ko Nulaaɗo Alla e timmoode Annabaaɓe. Alla laatike gannduɗo kala hu'unde.

Eey mon yo ɓen gooŋɗinɓe, jaŋtoree Alla jaŋtoore ɗuuɗunde,

Cubhinee mo bimmbi e kiikiiɗe.

Ko Kaŋko woni yurmeteeɗo on, -e Malaa'ikaaɓe makko ɓen (du'orana on), - fii no o yaltinira on e niɓe fa'ade e annoora. O siforii hinnotooɗo gooŋɗinɓe ɓen.

Hiwrondiral maɓɓe ngal ñande ɓe kawrata e makko, ko "Salaam" [kisiyee], O maranii ɓe mbarjaari teddundi.

Eey ma Annabiijo ! Min nulirii ma [fii yo won] seediiɗo, e wewlinoowo e jeertinoowo,

e noddoowo fa'ade e Alla, duŋayee makko; e pitilol jalɓungol.

Wewlinir gooŋɗiinɓe ɓen, won'de no woodani ɓe ka Alla, ɓural mawnungal.

Wata a ɗofto heeferɓe ɓen e naafiqiiɓe ɓe, ɗuurno (e) lorra maɓɓe kan, pawo-ɗaa e Alla. Sabu Alla yonii ka fawee.

Eey mon yo ɓen gooŋɗinɓe ! Si resii rewɓe gooŋɗinɓe ɓen, refti on seerii ɓe ado on meemondirde e maɓɓe, haray alanaa on e maɓɓe, edda mo ɓe eddinotoo. NDakmitiree ɓe [njooɓa], ceeriron ɓe ceergal labangal.

Eey ma yo Annabiijo ! Min ndaginanii ma suddiiɓe maa ɓen ɓe njonnu-ɗaa teŋe mum ɓen, e ɓeen [horɓe] ɓe njeyru-ɗaa ñaamo maa, e ɓeen [dahaaɓe] ɓe Alla neldu-maa, e jiwɓe bappa maa, e jiwɓe yaayiraaɓe maa, e jiwɓe kaawu-maa, e jiwɓe neeniraaɓe maa, - ɓeen feridunooɓe e maa, - e suddiiɗo gooŋɗinɗo, si o yeɗii hoore-makko Annabiijo on, si Annabiijo on kadi fa'andike desgol mo : ɗum ko ko heerani maa, ga gooŋɗinɓe ɓen. Gooŋɗii Miɗen nganndi ko min parli e maɓɓe kon, e fii suddiiɓe maɓɓe ɓen, e ko ɓe njeytiri ñaame maɓɓe ɗen, fii wota ɓiɗteende wonu e maaɗa. Alla laatike kaforoowo, jurmotooɗo .

Hiɗa nennintina on mo nijɗɗu-ɗaa (nennintinnde) e maɓɓe, ɓaɗtinaa e maaɗa on mo yiɗu-ɗaa. E on mo ɗaɓɓu-ɗaa (belagol ka mum) e ɓen ɓe nennitu-ɗaa, bakkaaku woo fawaaki ma. Ko ɗum ɓuri ɓadaade e ko ɓuɓɓinta ɓerɗe maɓɓe, hara ɓe sunotaako, ɓe weltora kadi ko okku-ɗaa ɓe kon, ɓe fow maɓɓe. Alla no Anndi ko woni e ɓerɗe mon. Alla laatike gannduɗo, muññiiɗo.

Rewɓe ɓen ndagitantaako ma ɓaawo [ɓee ɗoo], wonaa nde waɗtitirtaa ɓe genndiraaɓe goo, hay si ŋari ɓen ɗoon kaawnii ma; si wonaa ɓe njeyru-ɗaa ñaamo maa ɓen. Alla laatike tommbiiɗo kala hu'unde.

Eey mon yo ɓen gooŋɗimɓe ! Wota on naatu ka cuuɗi Annabiijo on, si wonaa hara on nodda e ñaametee, hara wonaa yo on habbito ko ɓenndi ka makko. Kono si on noddaa ma, naatee. Si on ñaamii, sentee, hara on ɗaɓɓaali haala. Anndon ɗum mooɗon, hino lorraynoo Annabiijo on, kono o hersa (haalannde) on, Alla non ɗalataa [yamirde] goonga. Si on lanndoto (suddiiɓe makko) ɓen haaju, lanndoree ɓe ɓaawo wirngallo: ko ɗum mooɗon, ɓuri laaɓannde ɓerɗe mon e ɓerɗe maɓɓe. Haananaa on nde lorroton Nulaaɗo Alla on, wanaa nde resoton suddiiɓe maɓɓe ɓen ɓaawo makko, poomaa; pellet, waɗugol mon ɗum, wonii ko mawni ka Alla.

Si on peññinii hu'unde, maa on cuuɗii nde, pellet, Alla laatike gannduɗo kala hu'unde.

Bakkaat fawaaki ɓe e baabiraaɓe maɓɓe ɓen, wonaa kadi ɓiɗɓe maɓɓe ɓen, wonaa banndiraaɓe maɓɓe ɓen, wonaa e ɓiɗɓe banndiraaɓe maɓɓe ɓen, wonaa e ɓiɗɓe miññiraaɓe maɓɓe rewɓe ɓen, wanaa e rewɓe maɓɓe ɓen, wonaa e ɓen ɓe ɓe jeyiri ñaame maɓɓe. Kulee Alla (yo suddiiɓe). Pellet, Alla siforii ceediiɗo kala hu'unde.

Pellet, Alla e Malaa'ikaaɓe makko ɓen, heɓe du'anaade annabiijo on; ko onon yo ɓen gooŋɗinɓe, njuulee e makko, toranoɗon [mo] kisal.

Pellet, ɓeen lorrooɓe Alla e Nulaaɗo makko on, Alla huɗii ɓen aduna e La'akara, O hebilanii ɓe kadi lepte koynooje.

Ɓeen kadi lorrooɓe gooŋɗinɓe worɓe ɓen e gooŋɗinɓe rewɓe ɓen, e hoore ko ɓe faggitaaki, gooŋɗii ɓe ronndike fenaande e bakkaatuuji ɓannguɗi.

Ko Annabiijo! Maakan suddiiɓe maa ɓeen, e jiwɓe maa ɓen, e genndiraaɓe gooŋɗinɓe ɓen, nde ɓe joltinta e maɓɓe, wutteeji maɓɓe ɗin: ko ɗuum ɓurata ɓaɗtaade, nde ɓe annditetee, hara ɓe lorraaka. Alla laatike kaforoowo, jurmotooɗo .

Pellet, si naafiqiiɓe ɓen kaɗitaaki, e ɓeen ɓe ñawu (sikkitaare) woni e ɓerɗe mum, e fena-fenta'en ka saare Madiina, ma Min ngurtite e maɓɓe, refi ɓe kawtirtaa e maaɗa ton, si wonaa seeɗa.

Ko huɗaa ɓe. Kala ka ɓe tawaa, ko ɓe nanngetee ɓe, ɓe mbaree bargol:

Ɗum ko sunna Alla e ɓeen wulinooɓe ko adii. A keɓantaa laawol (sunna) Alla ngol, battiigu.

Yimɓe ɓen o laɓndo maa fii Darngal. Maaku : "ngandee ganndal daragol maggal, ko ka Alla woni". E ko anndin maa, won'de no hasii hara Darngal ngal ɓadike?

Pellet, Alla huɗii he'eferɓe ɓen, O kammbiranii ɓe kadi dulboowe,

ko ɓe luttooɓe ton poomaa. Ɓe keɓataa giɗo, wonaa ballo.

Ñalnde je'ece maɓɓe ɗen mbaylitetee ka Yiite, ɓe mbiay: "Ee jalla amen! Hara min ɗoftino Alla, min ɗoftii Nulaaɗo on!".

Ɓe mbi'a: "Joomi amen, Minen Min ɗofti hooreeɓe amen e mawɓe amen, ɓe majjini min e laawol ngol.

Joomi amen, tottu ɓe cowanɗe ɗiɗi e lepte ɗen, kuɗaa ɓe kuddi mawndi".

Ko onon yo ɓen gooŋɗinɓe! Wota on wa'u wa ɓen lorrunooɓe Muusaa, Alla woɗɗini mo e ko ɓe mbi'i kon, tawde o wonii tedduɗo ka Alla.

Eey mon yo ɓen gooŋɗinɓe! Kulee Alla, wowlon konngol peewungol.

[Si on waɗii ɗum], O moƴƴinanay on golle mon, O haforana on bakkaat mon. Kala ɗoftiiɗo Alla e Nulaaɗo makko on, haray o maliraama maloore mawnde.

Min mbeeɓitii hoolaare nden e dow kammuuji ɗin, e leydi ndin e pelle ɗen, ɗi kaɗitii ronndagol nde, ɗi kuli (battane) majji, neɗɗo on kan ronndii nde; tawde pellet, o wonii ɗuuɗuɗo-tooñde [hoore-mun], majjaaɗo [battane ɗum].

[Neɗɗo on ronndiraama ɗum], no Alla leptira naafiqiiɓe worɓe ɓen e naafiqiiɓe rewɓe ɓen, e sirkooɓe worɓe ɓen e sirkooɓe rewɓe ɓen, e (no) Alla jaɓirana gooŋɗinɓe worɓe ɓen e gooŋɗinɓe rewɓe ɓen tuububuyee. Alla laatike kafroowo, jurmotooɗo.